Nhân lễ hội đền Hùng

            Tiếng cha ông
                                                       Tản văn của Hà Phạm Phú
 
Đây không phải là lần đầu tôi đứng trên đỉnh Nghĩa Lĩnh phóng tầm mắt nhìn về phía ngã ba Bạch Hạc- Việt Trì nơi con sông Thao sông Lô sông Đà họp lại với nhau làm nên sông Hồng vạm vỡ và dữ dội mà sao cứ thấy bâng khuâng xúc động. Cách ngày Hội (10- 3 âm lịch) còn không xa khí xuân đã thổi mầu xanh đậm đà trên từng đọt cây ngọn cỏ. Nghe thoáng trong gió tiếng rì rầm của đất đai tiếng của cha ông vọng về.
Nghĩa Lĩnh còn gọi là núi Hùng (Nghĩa Cương Bảo Thiên Lĩnh) nhô lên ở thôn Cổ Tích xã Hy Cương cao 175m so với mặt biển nằm trong hệ thống núi của hai huyện Lâm Thao- Phù Ninh được dân gian hình dung là đầu rồng thân rồng uốn lượn là các núi Trọc núi Vẹo núi Pheo nối nhau và xa nữa là những chín mươi chín ngọn được coi là chín mươi chín con voi chầu về tượng trưng cho hồn thiêng Đất nước.
Huyền sử kể rằng núi Nghĩa Lĩnh là nơi bà Âu Cơ đẻ ra trăm trứng là nơi các vua Hùng lập điện tế Trời cũng là nơi tổ chức các lễ hội các cuộc thi dâng các thứ ngon vật lạ lên vua.
Hàng loạt truyền thuyết về các vua Hùng đã được sưu tầm ở đây kể về nghề trồng lúa nghề tầm tang canh cửi về bánh chưng bánh dày về các trò chơi… được khảo cổ học chứng thực qua các cuộc khai quật phát lộ một nền văn hoá Sơn Vi- Phùng Nguyên vĩ đại.
Trên bản đồ Việt Nam cái thôn Cổ Tích (một cái tên biết bao ý nghĩa) chìm lấp ở đâu đó nhưng trong tâm thức người Việt thì không ai quên:
                 Dù ai đi ngược về xuôi
         Nhớ ngày giỗ tổ mồng mười tháng ba...
Giỗ Tổ và lễ hội đền Hùng được tổ chức từ bao giờ? Tục lệ thờ cha mẹ của dân ta không biết có từ bao giờ? Nhưng việc thờ cúng vua Hùng và thờ mẹ Âu Cơ (ở xã Hiền Lương huyện Hạ Hoà cách đền Hùng khoảng 40 km về phía tây-bắc) chắc hẳn chính là sự tiếp nối tục thờ cúng cha mẹ của dân ta- thờ cúng cha mẹ dân tộc. Theo Ngọc phả Hùng Vương được soạn thảo vào đời Hồng Đức năm thứ nhất (năm 1470 công lịch) thì từ đời nhà Đinh cũng có thể có từ trước nữa dân chúng đã thờ cúng vua Hùng ở thôn Cổ Tích. Nhưng chính thức nhà nước đứng ra làm giỗ thì bắt đầu từ thời Hồng Đức.
Trước đây lễ Hội đền Hùng được tổ chức từ 8 đến 10 tháng 3 âm lịch do dân của 40 làng quanh vùng đất Tổ thực hiện do quan chức địa phương chủ trì. Tiết mục quan trọng nhất của lễ là lễ rước kiệu mỗi làng 3 kiệu: trầu cau hương hoa và bánh chưng bánh dày. Hội là phần vui có nhiều trò chơi như: đu tiên ném còn kéo co chọi gà đánh vật kéo lửa nấu cơm hát xẩm hát xoan...
Ngày 19- 9- 1954 nói chuyện với bộ đội chuẩn bị về tiếp quản Thủ đô tại đền Hùng Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Các vua Hùng đã có công dựng nước bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.” Lời Bác dạy thể hiện ý chí của nhân dân và từ đó lễ hội đền Hùng đã trở thành quốc lễ.
Khu đền Hùng gồm một quần thể thoạt đầu do dân chúng quanh vùng góp của góp công xây dựng.
Đền Hạ được xây ở nơi tương truyền bà Âu Cơ nằm ổ sinh ra trăm trứng nở trăm người con gồm năm mươi trai năm mươi gái. Đền do dân thôn Vi Cương (nay thuộc xã Chu Hoá) xây dựng.
Đền Trung do dân thôn Trẹo xã Hy Cương xây dựng trên nền đất bằng phẳng lưng chừng núi nơi các vua Hùng vẫn nghỉ ngơi hóng mát nơi chàng Lang Liêu dâng lên vua cha thứ bánh chưng bánh dày tượng hình đất vuông trời tròn.
Đền Thượng nơi các vua Hùng lập đàn tế Trời đền Giếng thờ công chúa Ngọc Hoa và chùa Thiên Quang do dân thôn Cổ Tích xây dựng.
Từ năm 1918 đến năm 1922 nhân dân 18 tỉnh thành ở Bắc kì đã đóng góp công của tiến hành trùng tu đền.
Năm 1987 bảo tàng Hùng Vương được xây dựng.
Ngày nay khu di tích đền Hùng được trùng tu và mở rộng trở thành một khu di tích quan trọng của Phú Thọ và cả nước thành phố Việt Trì thủ phủ của tỉnh Phú Thọ được xây dựng theo hướng thành Thành phố lễ hội. Mấy năm gần đây các tỉnh Phú Thọ Yên Bái Lào Cai liên kết tạo nên chuỗi du lịch trong đó khu di tích đền Hùng là hạt nhân đã hấp dẫn hàng triệu người trong nước và ngoài nước hành hương.
Bắt đầu từ năm 2000 theo quyết định của nhà nước Lễ hội đền Hùng trở thành quốc lễ và từ năm nay cả nước được nghỉ vào ngày 10- 3 âm lịch. Theo Ban tổ chức qui mô và hình thức lễ hội sẽ có đổi mới và chuẩn hoá. Được biết đã có 30 tỉnh thành nhận lời cử đội tuyển tham gia cuộc thi giã bánh dày và gói bánh chưng. Dưới chân đền Hùng về phía tây người ta đã xây dựng một khu hành lễ lớn. Ở đây sẽ cử hành lễ tưởng nhớ các vua Hùng.
Trải qua cả ngàn năm bắt đầu từ dân ngày giỗ Tổ trở thành lễ hội- ngày hội đền Hùng. Hoà trong ngàn vạn bước chân hành hương của khách thập phương ta lại nhận ra một chân lí không bao giờ cũ như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy do dân và vì dân.
 

Thảo Dân

Nói nhỏ tí

Ông viết gì về vua Hùng thì cứ viết không phải Minh râu nói câu “Các vua Hùng đã có công dựng nước bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.” mà ngày 10 tháng 3 mới thành ngày Quốc lễ. Nói vậy là Minh râu to hơn cả các vua Hùng rồi... Ông nịnh chế độ mà quên mất Tổ tiên đấy!